Bulgakov’un Genç Bir Doktorun Anıları ile Saki’nin, yani Hector Hugh Munro’nun Açık Pencere öyküsü ilk bakışta birbirine pek benzemez. Biri Rus taşrasında, karın ve hastalığın ortasında genç bir doktorun hikâyesidir. Diğeri ise bir İngiliz evinin salonunda geçen, birkaç sayfalık küçük bir oyundur.
Ama bazı metinler konularıyla değil, insanda bıraktıkları duyguyla birbirine yaklaşır.
Bulgakov’un dünyasında genç doktor, kendisini çoğu zaman bildikleriyle bilmedikleri arasında bulur. Tıp eğitimi vardır, diploması vardır, fakat karşısına çıkan hayat çoğu zaman kitaplarda okuduğu gibi davranmaz. Bir çağrı gelir, kızak hazırlanır, karın içine doğru yola çıkılır. Sonra tipi başlar. Yol kaybolur. İnsanın yön duygusu da kendine güveni de karın altında kalır.
Saki’nin Açık Penceresinde ise kar yoktur. Yolculuk da yoktur. Bir adam bir evin salonunda oturur. Önünde açık bir pencere vardır. Genç bir kız ona küçük bir hikâye anlatır. Pencereden çıkıp ava giden ve bir daha dönmeyen adamlardan söz eder. Bir süre sonra o adamlar gerçekten pencerenin karşısında görünür.
Korku bazen böyle doğar.
İnsan gördüğünden değil, gördüğüne verdiği anlamdan korkar.
Saki’nin kahramanı, kendisine anlatılan hikâyeye inanır ve gördüğü her şeyi artık o hikâyenin içinden değerlendirmeye başlar. Gerçek değişmemiştir. Değişen yalnızca onun gerçeği okuma biçimidir.
Bulgakov’da da buna benzeyen bir taraf vardır. Fakat burada insanı yanıltan başka birinin anlattığı hikâye değildir. Genç doktorun kendi zihnidir. Deneyimsizlik, korku, yalnızlık ve sorumluluk bazen gerçeğin önüne geçer. Küçük bir ihtimal büyür, sıradan bir ses başka bir şeye dönüşür, karanlık biraz daha koyulaşır.
Belki iki metnin ortak tarafı tam da burada başlıyor.
Saki’de kurmaca, bir süreliğine gerçeğin yerini alır.
Bulgakov’da ise gerçek, insanın gözünde neredeyse bir kâbusa dönüşür.
İkisinde de insanın kendisini güvende hissettiği alan çok çabuk bozulur. Birinde açık bir pencere, diğerinde karla kapanmış bir yol vardır. Pencere dışarıdaki bilinmeyeni içeri alır. Tipi ise insanın bildiği bütün yolları ortadan kaldırır.
Saki bunu ince bir alayla yapar. Okuru kandırır, sonra perdeyi kaldırır. Bulgakov ise aynı belirsizliği daha ağır bir yere taşır. Onun genç doktoru için mesele yalnızca korkmak değildir. Bir başkasının hayatından sorumlu olmanın ağırlığı da vardır.
Belki bu yüzden Genç Bir Doktorun Anıları özellikle doktorluk yapan birinin zihninde başka türlü yer eder. İnsan bir mesleği öğrenebilir. Yıllar içinde deneyim de kazanabilir. Ama hayat bazen bütün bilgilerin arasından kendine küçük bir boşluk bulur ve oradan içeri girer.
O boşlukta insan yine insandır.
Bazen önünde açık bir pencere vardır.
Bazen de bütün yolları kapatan bir tipi.