Sene 1988. On üç yaşındayım. Ailemden bin kilometre uzakta, yatılı bir okuldayım. Aynı yatakhaneleri, aynı koridorları, aynı kantini paylaştığım arkadaşlarım var. O gün bunun ne anlama geldiğini elbette bilmiyorum. İnsan bazı bağların ne zaman kurulduğunu sonradan anlıyor.
Şimdi 2026 yılında hâlâ onlarla konuştuğumu, kaldığımız yerden devam edebildiğimizi düşününce, bizi birbirimize bağlayan şeyin ne olduğunu daha çok düşünüyorum. Sadece aynı okulda okumuş olmak mıydı bu? Aynı yılları paylaşmak mı? Yoksa mekânın, zamanın ve birlikte taşınan hafızanın sessizce kurduğu daha derin bir ritim mi?
Bourdieu’nün “sessiz emirleri” burada da çalışır. Toplum bize her şeyi açıkça söylemez. Bazı şeyleri aynı yerde bulunarak, aynı düzenin içinde kalarak, aynı tekrarların içinden geçerek öğreniriz. Kim nereye oturur, kim ne zaman susar, kim hangi şakayı yapabilir, kimin yanında insan kendini daha rahat bırakır… Bunlar çoğu zaman yazılı değildir. Ama insan fark etmeden öğrenir.
Aynı koridorlar, aynı kantinler, aynı masa, aynı mahalle bize yalnızca anı vermez; bir ilişki ritmi verir. Lefebvre’in mekânı toplumsal ilişkileri üreten bir zemin olarak düşünmesi de tam buraya oturur. Mekân, arkadaşlığı başlatır; ama onu ayakta tutan şey ortak hafızayı birlikte taşımaktır.
Derin bir bağ, bir yerde kurulup o yeri aşabilen bağdır. Şehirler değişse de, işler değişse de, yollar ayrılsa da kaldığınız yerden devam edebiliyorsanız, orada sadece anı değil, ritim vardır.
Çünkü bazı arkadaşlıklar sık görüşmekle değil, aynı zamana birlikte tanıklık etmiş olmakla sürer. Aradan yıllar geçer. Sesler değişir, yüzler değişir, hayat herkesi başka bir yere taşır. Ama bir cümleyle, bir bakışla, eski bir espriyle insan yeniden aynı yere döner.
Belki de bizi bağlayan şey tam olarak budur. Geçmişte kalmış bir okul değil sadece. O okulun içinde kurulmuş görünmez düzen. Aynı uzaklığı, aynı yalnızlığı, aynı büyüme sancısını birlikte taşımış olmak. İnsan bazen arkadaşını değil, onunla birlikte ayakta kaldığı zamanı da sever.