İnsan her kötülükten korkmaz.
Bazı kötülüklerden ürker, bazılarına öfkelenir, bazılarına ise güler.
Belki de en korkuncu budur:
Gülünecek yerde ağlayamamak değil,
ağlanacak şeye gülmeye başlamaktır.
Hannibal Lecter’dan korkuyoruz.
Çünkü o, kötülüğün seçkinleşmiş hâlidir.
Orada dehşet sıradan değildir; bilinçlidir, soğukkanlıdır, neredeyse zariftir.
İnsanı asıl ürküten, vahşetin bir zevke dönüşebilmesidir.
Ama aynı insan, bir aşevinde dağıtılan kavurmadan at eti çıktığını duyunca gülüyor.
Üstelik sıradan bir hayvan da değil; yarışmış, kazanmış, adı olan bir kısrak.
Sanki trajedi yetmemiş gibi, içine absürt de katılmış.
Ve tam bu yüzden memlekete benzemiş.
Demek ki bizi korkutan kötülüğün kendisi değil her zaman.
Biçimi.
Sahnesi.
Üzerine düşen ışık.
Kurgu içindeki dehşet bizi sarsıyor; çünkü ona estetik bir mesafeden bakıyoruz.
Ama hayatın içindeki dehşet, tekrarlandıkça ahlaki etkisini kaybediyor.
Bir süre sonra felaket, olay olmaktan çıkıyor; memleket karakterine dönüşüyor.
İnsan her şeye alışıyor.
Yoksulluğa, adaletsizliğe, aşağılanmaya, emeğin boşa düşmesine…
Sonra alıştığı şeye isim veriyor:
Hayat.
Kazanmak zor geliyor, evet.
Ama daha ağır olan başka bir şey var:
Kazandıktan sonra da kaybeden tarafta kalmak.
Bir genç yıllarca ders çalışıyor.
Bir üniversite bitiriyor.
Kendine bir gelecek tasarlıyor.
Sonra mezun olup kasiyer oluyor.
Burada küçültülen kasiyerlik değil.
Küçültülen, emeğin insana vaat ettiği anlamdır.
İnsan bazen başarısız olduğu için yıkılmaz.
Başarmış olduğu hâlde yerinden kıpırdayamadığını görünce yıkılır.
Çünkü o anda yalnızca ekonomik bir sorunla değil, varoluşsal bir aşağılanmayla karşılaşır.
Yıllarca kurduğu cümle, hayat tarafından tek kelimeyle bozulur.
Belki de toplumların asıl çürümesi burada başlar:
Emekle sonuç arasındaki bağın kopmasında.
Bu kopuş önce öfke doğurur.
Sonra yorgunluk.
Sonra alay.
En sonunda da insan kendi felaketine mizah duygusuyla bakmaya başlar.
Çünkü sürekli acı içinde yaşanmaz.
Bir yerden sonra sinir sistemi kendini korur; ahlak geri çekilir, şaka öne çıkar.
Bazı toplumlarda mizah zekânın değil, tükenmişliğin son şeklidir.
Bu yüzden Hannibal’dan korkup bu hikâyeye gülmemiz tesadüf değildir.
Biri istisnadır, öteki gündelik.
İstisna ürkütür; gündelik olan ise zamanla karaktere karışır.
Oysa insanı asıl bozan büyük felaketler değil, küçük küçük alıştığı rezaletlerdir.
Bir aşevinde çıkan at eti yalnızca bir skandal değildir.
Bir üniversite mezununun hayata tutunamayıp tezgâh başında savrulması da yalnızca ekonomik veri değildir.
Bunların ikisi de aynı yarayı gösterir:
Bir şeyler yerinden oynamıştır.
Ve biz artık buna şaşırmıyoruz.
Şaşırma yeteneğini kaybeden toplum, ahlaki refleksini de kaybeder.
Belki de çöküş dediğimiz şey, büyük gürültülerle gelmez.
Bazen yalnızca şununla başlar:
İnsan, neye gülünmeyeceğini unutunca.
14.03.2026